De kracht van het anders zijn

Wat excentrieke geesten ons kunnen leren over het beste in ons zelf naar boven halen

Albert Einstein, Nikola Tesla, Leonardo da Vinci – enkele van de grootste denkers in de geschiedenis hadden enkele ongewone eigenaardigheden.

Veel van Einsteins wetenschappelijke doorbraken kregen bijvoorbeeld vorm tijdens het dagdromen. Hij had een beroemde verstrooidheid, maar zijn onconventionele denken leidde tot een begrip van het universum dat zijn tijd lichtjaren vooruit was.

Het is de mensheid al lang bekend dat er een verband bestaat tussen creatief denken en eigenaardig gedrag. Plato beschreef het als “goddelijke waanzin”; Aristoteles erkende dat creatieve mensen neigden naar depressies.

Recent onderzoek toont een vergelijkbaar patroon. Eigenschappen zoals makkelijk afgeleid zijn, angst, melancholie en andere mentale obstakels worden sterk geassocieerd met creativiteit. In meerdere studies is aangetoond dat bipolaire stoornis correleert met een artistiek temperament.

We hebben allemaal relatieve zwaktes en we hebben allemaal relatieve sterkten.
— — DR. GAIL SALTZ

Psychiater en bestsellerauteur Dr. Gail Saltz denkt al sinds haar jeugd na over dit verband. Haar fascinatie werd aangewakkerd door haar jongere broer, astrofysicus Adam Riess, die in 2011 de Nobelprijs voor natuurkunde ontving. Zijn levenslange onverzadigbare nieuwsgierigheid en zijn vurige drang om vragen te stellen, brachten Saltz ertoe te willen weten hoe zijn geest werkte.

“De nieuwsgierigheid van mijn broer was zo opvallend en maakte grote indruk op mij”, vertelde Saltz aan The Epoch Times. “Zijn dorst naar kennis is van groot belang.”

Het nieuwe boek van Saltz, “The Power of Different: The Link Between Disorder and Genius”, onderzoekt de unieke kenmerken en persoonlijke worstelingen achter enkele van ’s werelds grootste denkers. Haar onderzoek kijkt naar historische voorbeelden, de nieuwste wetenschap en verhalen gebaseerd op rechtstreekse verklaringen van mensen die depressies, dyslexie, autisme en andere psychologische hindernissen hebben doorstaan maar nadien grootse dingen verwezenlijkt hebben.

“Veel van de meest succesvolle mensen op hun terrein hadden dit te danken aan het feit dat hun hersenen anders werkten”, zei ze. “Dit is niet zomaar toeval. Het is een verschil dat direct verbonden is met hun unieke kracht en hun bijbehorend succes.”

Verborgen kracht

Stereotypen zoals de geteisterde kunstenaar of verstrooide professor bestaan niet voor niets. Genialiteit en excentriciteit lijken samen te gaan, en dat zou voorbestemd kunnen zijn. Onderzoek heeft aangetoond dat tekortkomingen in bepaalde delen van de hersenen meestal een extra scherpte mogelijk maken in andere delen. Net als het oude Chinese principe van yin en yang, gaat een bepaalde kracht vaak gepaard met een complementaire zwakte.

Aandachtstekort-hyperactiviteitstoornis (ADHD) wordt bijvoorbeeld gekenmerkt door het niet functioneren van de hogere controle functies in de hersenen (EF) en een disregulatie van de emoties. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, zijn mensen met ADHD wel in staat om op te letten – ze kunnen zelfs beschikken over een vermogen tot hypergerichte aandacht – maar ze hebben niet altijd controle over het onderwerp van hun focus. Dit kan problemen veroorzaken in de klas. Maar door afdrijvende of afleidende gedachten (zoals in Einstein’s geval) kunnen ook nieuwe ideeën ontstaan of een probleem vanuit een nieuwe invalshoek bekeken worden.

Er is een duidelijk thema van voordelen en gebreken zichtbaar in de hersenen die Saltz in haar boek profileert. Een voorbeeld is Dr. Beryl Benacerraf, een klinisch professor aan de Harvard University en een wereldberoemde expert in radiologie.

Toen Benacerraf jong was, waren haar leraren en ouders verbijsterd waarom een intelligent kind op alle andere gebieden, zoveel moeite had met lezen en het zo slecht deed op proefwerken. Ze concludeerden dat ze lui moest zijn. Na jaren van frustratie ontdekte Benacerraf dat ze een ernstige vorm van dyslexie had – een leerstoornis waarbij letters door elkaar worden geschud en een geschreven tekst uiterst moeilijk te ontcijferen is.

Ondanks dit nadeel bouwde Benacerraf een weg naar succes. Toen ze studeerde aan de Harvard Medical School, leerde ze informatie verkrijgen door grafieken en diagrammen te bestuderen in plaats van teksten. Het was haar opmerkelijke vermogen tot patroonherkenning die haar ertoe bracht zich te specialiseren in radiologie.

Hoewel dyslexie het lezen buitengewoon moeilijk maakte, gaf het Benacerraf ook een zeer fijn afgestemd perifeer-zicht. Hierdoor kon ze op een scan afwijkingen ontdekken die de meeste mensen zouden missen, hetgeen leidde tot de ontdekking van prenatale symptomen bij het syndroom van Down, die haar doorbraak betekende.

Het nemen zoals het komt

Onder diegene met opmerkelijke hersens is Benacerraf’s geval meer regel dan uitzondering. Saltz wijst op tal van voorbeelden waarin zwakte en kracht gecombineerd aanwezig zijn bij intellectueel zeer hoog functionerende individuen.

Hoewel genieën meer extreme dualiteit kunnen vertonen, gelooft Saltz dat de hersenen van de meesten onder ons op een vergelijkbare manier werken. We zijn van nature goed in sommige dingen en schieten tekort in andere. We hebben de neiging om onze sterke punten te verheerlijken en onze zwakke punten te verbergen. Beide kanten maken ons echter tot wie we zijn.

Ondanks de pijn van hun zwakheden zei iedereen die Saltz geïnterviewd had dat ze hun handicap nooit zouden opgeven. Ze beschouwden het als een fundamenteel onderdeel van wie ze zijn en hoe ze denken.

“Ik weet niet of, als ik geen dyslexie had gehad, ik iets anders belangrijks gedaan zou hebben op een ander gebied”, zei Benacerraf tegen Saltz. “Ik kreeg een hand kaarten gedeeld en ik heb er mijn best mee gedaan.”

We hebben baat bij wat pijn en uitdagingen in ons leven – hierdoor groeien we. Lijden kan veerkracht en empathie opbouwen, wat waardevolle elementen zijn voor creatieve individuen. Maar te veel pijn, en niet genoeg richting, zullen ons uiteindelijk benadelen, zegt Saltz. Dan missen we misschien de kans om onze sterke punten te ontwikkelen, omdat we voortdurend worden geplaagd door onze zwakke punten.

De sleutel tot een positieve identiteit is het vinden van een manier om je productief te voelen, zegt Saltz. Hoewel het belangrijk is de zwakke punten te identificeren en aan te pakken, hebben we tijd nodig om uit te vinden waar we goed in zijn – vooral in de beginjaren, wanneer onze hersenen het meest kneedbaar zijn en het gemakkelijkst te vormen.

Koesteren van genialiteit

Saltz beweert dat er veel potentiële genialiteit in de wereld is dat zich nu nooit zal kunnen ontplooien. Veel factoren dragen bij aan dit verlies. Maar het onderwijssysteem – dat in toenemende mate afhankelijk is van gestandaardiseerde testen als maatstaf voor succes – komt wellicht een deel van de schuld toe.

“Het onderwijssysteem gelooft dat we allemaal overal goed in moeten zijn”, zegt Saltz. “We passen overal gestandaardiseerde testen toe, maar deze meetmethoden erkennen niet het feit dat veel mensen, zo niet de meeste, éénzijdige denkers zijn – we zijn heel goed in één ding en niet zo goed in iets anders.”

Dit idee vindt zijn wetenschappelijke steun in het “Human Connectome-project” (HCP), een continue onderzoek welk tot doel heeft de neurale netwerken van afzonderlijke hersenen in kaart te brengen. Hun meest indrukwekkende bevinding tot nu toe onthult dat al onze hersenen enorm verschillen. Niet enkel tussen gewone mensen en genieën, maar van iedereen.

“In het oude Rome bijvoorbeeld was een genie geen persoon, maar een kanaal voor ideeën uit een ander rijk.”

“Het is iets dat varieert van brein tot brein”, zei Saltz. “Het idee dat er een zwart en wit zou zijn tussen normaal en niet normaal is niet het geval.”

Hoewel docenten meestal een standaard norm onderwijzen waaraan elke leerling moet voldoen, is het voor velen niet gemakkelijk om in zulke nauwe hokjes te passen. Voor een beter onderwijsmodel, met name voor creatieve studenten, verwijst Saltz naar het werk van Kevin Pelphrey, hoofd van het laboratorium voor kinderneurologie aan de Yale School of Medicine. Pelphrey vindt dat de meeste tijd van studenten in de klas moet worden besteed aan het ontdekken en ontwikkelen van hun sterke punten, en veel minder aan het behandelen van hun relatief zwakke punten.

Dit model had Einstein veel frustratie kunnen besparen. Hij begaf zich openlijk op gespannen voet met het schoolsysteem en rebelleerde tegen de beperkingen ervan. Hij blonk uit in wiskunde en wetenschap, maar liep achter in andere vakken. Het is welbekend dat er een leraar was die hem vertelde dat hij nooit iets zou gaan bereiken.

Onderzoek toont aan dat veel jongeren met ADHD antipsychotica-medicatie toegediend
— — DR. PAUL KURDYAK , Institute for Clinical Evaluative Sciences

Einstein beweerde dat hij de negatieve oordelen van zich af kon afschudden, maar weinigen zijn zo zelfverzekerd. De bekroonde auteur John Irving, groeide bijvoorbeeld op met de gedachte dat hij ‘lui’ en ‘dom’ was, want dat is wat zijn leraren hem vertelden. Zonder de steun van zijn worstelcoach was hij waarschijnlijk gestopt met school.

“Ik accepteerde gewoon de gebruikelijke wijsheid van die tijd- ik was een student die met zichzelf in de knoop zat en daarom was ik dom”, vertelde hij Saltz.

Een ander obstakel tijdens het leren werken met een uniek brein is het maatschappelijke stigma rond psychische aandoeningen. We houden van het geniale gedeelte, maar hebben de neiging om het psychologische lijden te negeren dat er vaak mee gepaard gaat.

Dit probleem komt gedeeltelijk voort uit de taal en het ongemak dat komt met namen zoals schizofrenie, angststoornis of klinische depressie. Critici van de moderne psychologie merken ook op dat deze discipline de neiging heeft om gedragspatronen pathologisch absoluut te maken om tot een diagnose te komen.

“We hebben kunstmatige hokjes gecreëerd omdat het een manier is om met elkaar te praten. Het nadeel is dat het geen bijdrage levert omdat het mensen buiten sluit en beschaamd”, zei Saltz. “Maar dit is aan het evolueren. Meer en meer mensen zijn zich bewust van de neurodiversiteit van onze soort.”

De last van genialiteit

In haar boek “Big Magic” betoogde bestsellerauteur Elizabeth Gilbert (van het beroemde “Eat, Pray, Love”) dat ons moderne idee van creatieve genialiteit te veel gericht is op het individu en te veel druk legt op het individu, wat de neiging heeft het mentale welzijn te schaden.

“Het is alsof je iemand vraagt de zon door te slikken”, zei Gilbert in 2016 in een TED-speech. “Het verdraait en vervormt het ego, en het creëert allerlei onhaalbare verwachtingen over prestaties. En ik denk dat de druk daarvan dodelijk is geweest voor artiesten in de afgelopen 500 jaar.”

Terwijl de moderne cultuur genialiteit beschouwt als een ingebouwd kenmerk van een bijzonder creatief individu, geloofden de mensen uit de oudheid dat grote ideeën uit een bron van een andere wereld kwamen. In het oude Rome bijvoorbeeld was een genie geen persoon, maar een spreekbuis voor ideeën uit een ander rijk.

Met andere woorden, een persoon met grootse prestaties werd niet als een genie beschouwd; hij had genialiteit. De prestatie lag in het afstemmen op die geest en het optekenen van wat het zei om dit te delen met zijn medemens. Artistiek succes en mislukking was makkelijker mee om te gaan als het niet zo nauw verbonden was met het fragiele ego van een persoon.

Dit mystieke idee stierf uit tijdens de Renaissance toen mensen werden beschouwd als de bron van alle kennis, maar Gilbert denkt dat het inblazen van nieuw leven in dit oude idee de wereld een creatievere plek zou maken. Het stereotype dat een individu geteisterd, depressief of van nature briljant moet zijn om echte kunst te creëren, schrikt de gemiddelde persoon af van het volgen van zijn creatieve passies, stelt ze.

Of er nu wel of geen bovennatuurlijke kracht achter onze grote ideeën schuilgaat, het kost nog steeds veel moeite om ze tot leven te wekken, en niet iedereen gaat de uitdaging aan. Saltz gelooft dat degenen die de kracht van geest en karakter hebben om te volharden, terwijl ze hun obstakels trotseren, de vrijheid kunnen bereiken om na te streven waar ze echt van houden.

“We hebben allemaal relatieve zwakheden, en we hebben allemaal relatieve sterke punten”, zei Saltz. “Het gaat erom hoe je je zwakke punten trotseert en je je sterke punten benadert, wat uiteindelijk zal bepalen waar je naartoe gaat in het leven.”

Conan Milner, Epoch Times

 
SOORTGELIJKE ARTIKELEN