Gezonde liedjes: de bijzondere kracht van muziektherapie

In mijn kindertijd gingen mijn vader, moeder, broer en ik bijna elke vrijdag naar ‘Cape Cod’ in de punt van Massachusetts om mijn opa en oma op te zoeken. Voor mijn vader, accountant, kwam deze rit bovenop een lange werkdag, een uur van ons huis in Boston. Hij was een krachtige man en tijdens deze ritjes naar de Kaap waren we vaak stil, onzeker – hoe we zijn norse en serieuze gedrag moesten interpreteren.

Als we aankwamen, begon mijn oma meestal met het spelen van een mix van klassieke muziek, volksliedjes en popsongs op haar spinet (een soort klavecimbel), en ik zag het gezicht van mijn vader veranderen: zijn kaak ontspande zich, de frons tussen zijn wenkbrauwen werd minder, en hij kwam uit zijn diepe gedachten, die hem altijd leken te belasten.

Dit was mijn eerste ervaring met de kracht van muziek.

Bijna twintig jaar later hoorde ik van muziektherapie als een beroep. Ik was een derdejaars student op de universiteit en zonder aarzelen veranderde ik mijn afstudeervak  om te leren hoe ik de helende en transformerende kracht van muziek klinisch kon hanteren, een kracht die ik jaren daarvoor had waargenomen.

Muziektherapie is uitgegroeid van een relatief obscuur fenomeen tot een gebruikelijke therapie, grotendeels dankzij de belangenbehartiging van collega’s in het veld, en de berichtgeving in de media over het snelgroeiende beroep. Jodi Picoult kwam naar het ‘Berklee College’ om muziektherapie te studeren. Ze wilde daar de hoofdpersoon, een muziektherapeut, van haar roman “Sing You Home” uitwerken. Tegelijkertijd revalideerde Gabby Giffords, (voormalig lid van het huis van afgevaardigden in de VS) na een opgelopen schotwond, door middel van zang en muziek therapie. Hoewel ze aanvankelijk niet kon praten, kon ze wel zingen, een mogelijkheid die werd aangegrepen om haar spraakvermogen te herstellen. Ook zijn er films over het helende vermogen van muziek en de invloed op de levenskwaliteit , zoals de onlangs verschenen ‘Alive Inside‘, ‘The Lady in Number 6‘, ‘Landfill Harmonic‘ en ‘The Music Never Stopped‘.

De essay’s van dokter en schrijver Oliver Sacks, zoals ‘Musicophilia‘, zijn een introductie geweest voor het publiek van de kracht van muziek, om bij ernstige handicap’s of trauma’s, vaardigheden te leren en/of herstel te bevorderen. Neurowetenschappelijk onderzoek heeft veel van de waarnemingen van Sacks bevestigd. Mensen die bijvoorbeeld een beroerte hebben gehad of de ziekte van Parkinson hebben, zijn beter in staat om te lopen tijdens het luisteren naar ritmische muziek. In het geval van beroertes kunnen mensen die niet kunnen praten vaak zingen. Zingen wordt vervolgens gebruikt om het herstel van spraak te vergemakkelijken. Zoals bij Gabby Giffords.

Een andere studie toonde aan dat te vroeg geboren baby’s op de neonatale intensive care afdeling, de ICU gemiddeld 11 dagen eerder verlieten als ze een apparaat gebruikten dat slaapliedjes speelde dat werd geactiveerd door hun zuigen. En kinderen die een orthopedische operatie hebben gehad, rapporteren lagere pijnniveaus als artsen post-operatieve muziektherapie aanbieden.

In mijn logopedie en muziektherapie praktijk, kan ik muziek gebruiken om een verscheidenheid aan patiënten met verschillende behoeften te bedienen. Autistische kinderen neigen meer aandacht te hebben voor muziek dan spraak (vooral als ze heel jong zijn), dus zal ik muziek gebruiken om hun taalkundige en cognitieve ontwikkeling te bevorderen. In mijn werk met terminale patiënten gebruik ik rustige muziek met een deinend ritme om hun onregelmatige ademhaling gelijkmatig te krijgen (wat soms erg moeilijk is voor de familie om aan te zien).

Voor kankerpatiënten zal ik liedjes van hoop en veerkracht gebruiken. En door muziek te koppelen aan beelden, zoals ontspannende natuurfoto’s, heb ik patiënten die zich voorbereiden op een operatie geholpen een staat van rust te bereiken die hun behoefte aan verdoving en pijnstillers kan verminderen. Ik heb hetzelfde protocol gebruikt om het medicijngebruik te verminderen bij  angststoornissen van hospice patiënten. Kennisoverdracht is het einddoel: we helpen patiënten de instrumenten die ze hebben geleerd met muziektherapie te gebruiken en toe te passen in hun dagelijks leven.

Als hoogleraar muziektherapie aan het Berklee College of Music bereid ik de volgende generatie muziektherapeuten voor om in verschillende settings te werken: in preventieve programma’s, op openbare scholen, bij een hospice of palliatieve zorg, in kankercentra, verpleeghuizen en privé praktijken. Voor veel studenten is het een aantrekkelijke mogelijkheid: een kans om hun vaardigheden in te zetten voor een betere wereld.

Elke week hebben onze studenten van Berklee Skype-contact met een groep kindsoldaten in Oeganda. Deze jongvolwassenen hebben veel te lijden gehad: al als kind zijn ze gedwongen om te doden, vaak als eerste hun eigen familieleden of buren. Ze zijn getraumatiseerd en doelloos uit de wildernis gekomen. We leren ze meditatieve oefeningen met muziek te gebruiken om hun geest te kalmeren en zin in hun leven te brengen. Terwijl onze studenten therapeutische oefeningen met de kindsoldaten delen, voeren ze op hun beurt hun muziek en dans op voor onze studenten.

Het is de fusie van wat velen beschouwen als twee verschillende, onverenigbare entiteiten – kunst en wetenschap – die uiteindelijk beiden naar een hoger niveau brengt; en zo kunnen ze samen  gemakkelijker hun gedeelde doel bereiken: de genezing en verbetering van de mensheid.

Kathleen Howland is hoogleraar muziektherapie aan het Berklee College of Music in Boston. Dit artikel is oorspronkelijk gepubliceerd op The Conversation.

 
SOORTGELIJKE ARTIKELEN