Hoe Charles Dickens de ziel van Kerstmis heeft teruggebracht

Hoewel hij vandaag de dag wordt beschouwd als één van de belangrijkste Engelse schrijvers tijdens het Victoriaanse tijdperk, maakte de 31-jarige Charles Dickens zich eind 1843 zorgen dat zijn populariteit afnam. Zijn laatste roman verkocht niet goed, zijn financiën stonden onder druk en zijn vrouw was zwanger van hun vijfde kind.

Dickens had in die tijd net de industriële stad Manchester bezocht, een ervaring die hem diep ontroerde door de benarde toestand van de armen. Hij begreep hun omstandigheden door zijn persoonlijke ervaringen; als een jongen voelde Dickens zich vernederd toen zijn vader in de gevangenis belandde vanwege schulden.

Aanvankelijk was hij van plan zijn bezorgdheid over de armen middels een pamflet te uiten, maar in plaats daarvan maakte Dickens een verhaal over de verlossing van een oude vrek, in de overtuiging dat het meer publieke aandacht en steun zou krijgen.

Tegenwoordig is dat verhaal misschien wel het meest gevierde werk van Dickens, A Christmas Carol. Aangepast in vele vormen, wordt het continu opnieuw gedrukt. Elk jaar met kerst neem ik studenten van mijn cursus over filantropie mee naar een toneelproductie van het.

Drie geesten, drie lessen

Het verhaal begint op kerstavond. De “inhalige, schrapende, gierige, oude zondaar” Ebenezer Scrooge is hard aan het werk in zijn kantoor. Ondertussen stuurt hij twee heren weg, die komen collecteren voor de armen; weigert hij op onbeschofte wijze de uitnodiging van zijn neef Fred voor het kerstdiner; en reageert hij bot op zijn onderbetaalde klerk, Bob Cratchit, omdat die dacht betaald verlof te hebben met kerst.

Thuis wordt Scrooge die avond bezocht door de geest van zijn zakenpartner Jacob Marley, die “deze nacht, precies zeven jaar geleden stierf”. Nu dwaalt Marley rond met zware kettingen, gesmeed door zijn eigen hebzucht. Hij waarschuwt Scrooge dat hem hetzelfde lot staat te wachten als hij niet luistert naar de drie geesten die hem in de nacht zullen bezoeken.

Scrooge krijgt bezoek van de geest van Marley
Ebenezer Scrooge krijgt bezoek van de geest van Marley. Uit een Christmas Carol, editie 1843. (De British Library)

De eerste geest, “Geest van Voorbije Kerstmis” (Ghost of Christmas Past), neemt Scrooge mee naar gebeurtenissen uit zijn vroegere leven, waarbij hij eraan herinnerd wordt dat hij ooit een aardig en vriendelijk persoon was.

Op zijn oude school beleeft hij weer hoe het voelde om eenzaam te zijn tijdens de vakantie totdat zijn zus hem kwam halen. Vervolgens bezoekt hij het kerstfeest van zijn werkgever, de heer Fezziwig, die ondanks bescheiden middelen de ziel van de viering tot leven brengt.

Dan ziet hij zijn jongere zelf met zijn verloofde Belle, met wie hij de rest van zijn leven wilde doorbrengen, totdat hij geleidelijk overmeesterd werd door de liefde voor geld. Belle verbreekt uiteindelijk hun verloving en trouwt met een andere man. De geest laat Scrooge zien hoe zij met haar grote en gelukkige familie kerst vieren.

De tweede geest, “Geest van Huidig Kerstmis” (Ghost of Christmas Present), laat Scrooge kerstvieringen zien in verschillende omstandigheden door het hele land. Ze reizen naar het huis van Fred, die het dapper opneemt voor zijn oom, en eerder medelijden met hem heeft dan dat hij hem veroordeelt. Dan bevindt Scrooge zich op het bescheiden kerstfeest van de familie Cratchit, waar hij Tiny Tim, hun zieke jongste kind, ontmoet en erachter komt dat dit de laatste kerst van de jongen zal zijn, tenzij de gang van zaken verandert. Ten slotte toont de geest Scrooge twee uitgehongerde kinderen, Onwetendheid en Behoeftige (Ignorance and Want). Als Scrooge bezorgdheid toont, spotten ze met zijn eerdere uitspraken: “Zijn er geen gevangenissen? Zijn er geen werkhuizen?”

De derde geest, “Geest van Toekomstig Kerstmis” (Ghost of Christmas Yet To Come), neemt Scrooge mee naar de kerst een jaar later, waar hij getuige is van de reacties van verschillende mensen op de recente dood van een “ellendige man”. Een zakenman zegt dat hij de begrafenis alleen zal bijwonen als hij er ook een lunch bij krijgt, en enkele mensen verkopen gestolen spullen van het landgoed van de overledene aan het hek. De enige mensen die bij zijn overlijden enige emotie voelen, zijn degenen met schulden. Zij hebben nu meer tijd om hun leningen terug te betalen. Na terugkomst in het huis van Cratchit, waar Scrooge de familie ziet rouwen om het overlijden van Tiny Tim, wordt hij meegenomen naar een verwaarloosd graf, waar hij tot zijn schrik de naam Ebenezer Scrooge op ziet staan.

Scrooge en de Geest van Toekomstig Kerstmis
Ebenezer en de Geest van Toekomstig Kerstmis. Illustratie uit een editie uit 1886 van A Christmas Carol. (De British Library)

Als hij op kerstochtend wakker wordt realiseert Scrooge zich dat er nog steeds tijd is om actie te ondernemen. Hij stuurt een enorme kalkoen naar de Cratchits, geeft Bob opslag en wordt een “tweede vader” voor Tiny Tim. Scrooge verandert van een ellendige oude vrek met een “koud, passieloos en eenzaam” hart, in “de beste vriend, de beste baas, en de beste man, die de stad kende.” Sommigen lachten om de verandering in hem, maar hij was blij om hen te laten lachen. En “er werd altijd van hem gezegd, dat hij als geen ander wist hoe hij kerst gezond te houden, als iemand dat zou kunnen. Dat dat maar over ons allemaal gezegd mag worden. En dus, zoals Tiny Tim opmerkte, God zegene ons, allemaal!”

A Christmas Carol
Afbeelding van een A Christmas Carol. Een editie uit 1869. (De British Library)

Het wonder van een open hart

A Christmas Carol is een verhaal over verlossing komen. Scrooge wordt gezegend met een reeks spirituele bezoekjes die hem inzicht geven in het Socratische bevel “Ken jezelf”, vanuit meerdere situaties in verschillende tijden.

Nadat hij een korte blik heeft kunnen werpen op de loop van zijn hele leven, is Scrooge voor het eerst in staat zijn ware pad waar te nemen. Hij realiseert zich dat, ondanks zijn groeiende rijkdom, hij door zijn hebzucht iedereen rondom hem afstoot, waardoor hij voor niemand een zegen is en voor velen een vloek. Hopend vanuit de grond van zijn hart om een ander laatste hoofdstuk te schrijven, begint Scrooge aan een nieuw leven.

In een poging kerstmis een nieuwe diepere betekenis te geven, herinnert Dickens ons aan de kracht van het verleden en de toekomst, om zo de manier waarop we het heden zien te veranderen. Door Scrooge te confronteren met het schril contrast tussen de vrijgevigheid in zijn jeugd en de geïsoleerde, verlaten omstandigheden van zijn dood, nodigt Dickens ons lezers uit onze eigen levensloop te overdenken en onze eigen lofrede opnieuw te formuleren, aangezien er nog steeds een kans is om veranderingen aan te brengen. Misschien kunnen we, net als Scrooge, het wonder van een open hart herontdekken, in het besef dat warmte en vitaliteit niet in het vergaren van rijkdom liggen, maar in de toewijding van tijd, vaardigheden en waardering aan anderen.

The Christmas Tree van Winslow Homer. (BPL via Wikimedia Commons)

Sommige historici beschouwen Dickens als inspiratiebron bij de totstandkoming van veel huidige patronen die weerspiegelen welke waarde we tegenwoordig aan kerstmis toekennen. Ongeveer twee eeuwen daarvoor had Oliver Cromwell geprobeerd de invulling van de kerstdagen te herzien; van uitgebreide vieringen naar een tijd van strenge vroomheid en gebed.

In de handen van Dickens wordt de ziel van kerstmis echter hersteld tot een tijd om samen te zijn met familie, de geest van vrijgevigheid te vieren en te feesten. De kersttijd is een uitgelezen moment om op een hogere frequentie af te stemmen en onze stem te laten horen tijdens het zingen van één van de oudste en beste melodieën – het lied van de verlossende kracht van de liefde.

Door Richard Gunderman
Richard Gunderman, M.D., Ph.D., is hoogleraar Geneeskunde, Vrije Kunsten en Filantropie aan de Indiana University. Dit artikel werd eerder gepubliceerd op TheConversation.com.

 
SOORTGELIJKE ARTIKELEN