Letter from Masanjia: het aangrijpende verhaal van de SOS brief van Sun Yi

Nieuwe documentaire van regisseur Leon Lee gaat in première

Voor mensenrechtenwaarnemers is het Masanjia dwangarbeidkamp het meest duistere symbool van het totalitaire regime van China. Binnen het enorme netwerk van dwangarbeidkampen was het altijd het meest gevreesde kamp.

Letters of Masanjia, een nieuwe documentaire van regisseur Leon Lee die op 27 april 2018 in première ging op het Hot Docs filmfestival in Toronto, vertelt het onwaarschijnlijke verhaal over hoe de handgeschreven SOS brief van een Chinese gevangene zijn weg naar Amerika vond en het Chinese systeem van dwangarbeidskampen in een internationale schijnwerper zette.

Het verhaal begint in 2011 toen Julie Keith, een moeder van twee uit Oregon, een pakket met Halloween versieringen opende dat ze had gekocht bij de lokale K-Mart. In het pakket vond ze een handgeschreven notitie in het Chinees en gebroken Engels, die onder meer luidde: “Als je dit product af en toe koopt, stuur deze brief dan alstublieft door naar de World Human Right Organization. Duizenden mensen hier….zullen je voor altijd bedanken en herinneren.”
Het briefje schetste de slopende werkomstandigheden in het Masanjia dwangarbeidkamp en refereerde aan de foltering en het misbruik dat de gevangenen ondergingen.

De schrijver was Sun Yi, een gewetensgevangene en beoefenaar van Falun Gong die vastgehouden werd in Masanjia en vaak brieven verstopte in de Halloween versieringen die hij moest produceren en verpakken.

Sun Yi met de SOS-brief die hij had geschreven die zijn weg vond over de wereld en weer terug kwam naar hem (met dank aan Flying Cloud Productions).

In 2008 werd Sun vanwege zijn geloof door de Chinese politie ontvoerd en veroordeeld tot twee en een half jaar dwangarbeid. Zoekend naar een gelegenheid om zijn toestand met de wereld te delen, schreef hij brieven terwijl hij veinsde te slapen in zijn overvolle cel. Hij verstopte ze in pakketten met Halloween versieringen bedoeld voor de export wanneer zich een gelegenheid voordeed.

Toen Julie Keith de brief vond, bracht ze hem naar haar lokale krant en het verhaal werd internationaal nieuws. Nadat hij was vrijgelaten uit Masanjia kwam Sun het verhaal en zijn brief op het internet tegen. Verrast en aangemoedigd, besloot hij de publiciteit te gebruiken om Masanjia verder te ontmaskeren door een documentaire over zijn ervaringen te maken. Hij legde contact met regisseur Leon Lee en vroeg advies over hoe hij zijn verhaal het beste kon vastleggen op film. Hij verzamelde een filmploeg en legde, met groot risico voor zijn eigen veiligheid, zijn ervaringen vast. Hij verzond vervolgens de beelden naar Lee die van de footage een film maakte.

Sun Yi wordt herenigd met Julie Keith, de Amerikaanse vrouw die zijn brief vond in een doos met Halloween-decoraties uit China. (Met dank aan Flying Cloud Productions)

Een donker krocht van het kwaad

In 2013 sloot China – in ieder geval in naam – het netwerk van dwangarbeidskampen voor heropvoeding, waar allerlei vormen van onwettige foltering plaatsvonden. Van deze kampen werd Masanjia beschouwd als het ergste. Het stond bij Falun Gong beoefenaars bekend als “een donker krocht van het kwaad.”

Een animatie van Sun Yi die ’s nachts in bed in het geheim een SOS-brief schrijft in het Masanjia kamp. (Met dank aan Flying Cloud Productions)

Masanjia was het dieptepunt van de vervolging van Falun Gong beoefenaars, het was berucht om zijn mensenrechtenschendingen. De film Above the Ghosts’ Heads: The Women of Masanjia Labour Camp uit 2014 onthulde de gruwelijke misdaden begaan tegen vrouwelijke gevangenen, waaronder verschillende soorten seksuele martelingen.

In Chinese gevangenissen en dwangwerkkampen kunnen Falun Gong beoefenaars een voorkeursbehandeling of zelfs vrijlating krijgen door afstand te doen van hun overtuiging via het ondertekenen van een “garantie verklaring”, die wordt afgedwongen door martelingen.

Sun heeft een lange periode van intense martelingen doorstaan in Masanjia, waaronder dag en nacht “opgehangen” te zijn aan een stapelbed, maar hij heeft nooit toegegeven aan de eis om Falun Gong op te geven. Zoals een bewaker van het gevangeniskamp in de film zegt: “Hij heeft veel ruggengraat, ook al ziet hij eruit als een tengere geleerde.”

De menselijke kosten van het totalitaire systeem

Het verhaal van Sun is een microkosmos van de vervolging van Falun Gong, ook wel Falun Dafa genoemd, een traditionele meditatie discipline afkomstig uit het oude China. De campagne ertegen werd gestart door de Chinese Communistische Partij in 1999 en tienduizenden aanhangers werden willekeurig in het systeem van dwangwerkkampen gegooid of kregen zware gevangenisstraffen.

Letters of Masanjia is zowel een gerichte kritiek op een totalitair systeem als een viering van de menselijke geest.

Familieleden die geen beoefenaar zijn, worden indirect ook vervolgd, wat resulteert in gebroken gezinnen; de druk leidt vaak tot scheidingen. Een dergelijk treurig verhaal treft ook het leven van Sun en het is hartverscheurend om zijn langdurige, maar tot mislukken gedoemde huwelijk uit elkaar te zien vallen. De beelden van het interview met de vrouw van Sun zijn enkele van de meest aangrijpende in de film. Het is duidelijk dat ze veel om haar man geeft, maar ze wordt geconfronteerd met een onmogelijke reeks van gebeurtenissen.

Letters of Masanjia biedt behalve kritiek op het Chinese netwerk van dwangarbeidskampen ook een verhaal over hoe een man en vrouw, goede mensen die gewoon hun leven willen leiden, uiteen worden gereten door de angst en intimidatie van een corrupte politiestaat.

Sun Yi op de vlucht voor de Chinese autoriteiten in Peking. (Met dank aan Flying Cloud Productions)

Je zou verwachten dat Sun wrok koestert tegenover zijn ontvoerders, maar in plaats daarvan komt hij over als kalm en genereus. Sun’s nederige karakter geeft de benarde toestand van de dissidenten in China op schrijnende wijze een menselijk gezicht.

Het verhaal goed neerzetten

Lee’s filmproductiebedrijf Flying Cloud is het bedrijf geworden voor het blootleggen van de misdaden van het Chinese regime. Films als het bekroonde Human Harvest hebben hem de reputatie gegeven een vurige en geloofwaardige pleitbezorger van de mensenrechten te zijn.

Canadees regisseur Leon Lee (R) ontmoet uiteindelijk Sun Yi persoonlijk in Jakarta. (Met dank aan Flying Cloud Productions)

Het kostte Lee en zijn team veel moeite om dit verhaal uiteindelijk goed te krijgen. Ze moesten moeilijke beslissingen nemen, wetende dat de film Sun’s connecties in China in gevaar zou kunnen brengen. Lee kreeg de verantwoordelijkheid om recht te doen aan het relaas van Sun, en met “Letter from Masanjia” sloeg hij de spijker op zijn kop.

De film zelf is een klein wonder. Het merendeel van het beeldmateriaal werd door Sun tijdens het filmen China uit gesmokkeld. Het is zeldzaam dat dit soort nietsverhullende beelden ontsnapt aan de strakke grenscontrole van het land en nog zeldzamer om dit niveau van verfilming te zien.

Geschoten door amateurfilmers, toont het beeldmateriaal Sun’s omstandigheden op een manier die de film snel en spannend houdt. Het was de taak van Lee en zijn team om al het losse beeldmateriaal samen te voegen tot een samenhangend verhaal.

De film wordt aangevuld met dystopische animaties van de grimmige realiteit van Masanjia, en met foltermethoden die op Sun werden toegepast – niet al te grafisch, maar gemonteerd om de boodschap over te brengen. De originele schetsen werden met de hand getekend door Sun en voegen een element van authenticiteit toe aan de animatie.

Een scheur in het fundament

Je zou een gelukkig einde en een rechtvaardige oplossing verwachten, maar de reis van Sun eindigt niet in triomf. Zijn plotselinge overlijden maakt dit verhaal des te belangrijker om te vertellen.

Aleksandr Solzjenitsyn’s baanbrekende “Gulag-archipel”, een grimmige beschrijving van het dwangarbeids-systeem uit het Sovjet tijdperk en de impact die het had op de samenleving, legde de ideologische ziektes van het Marxisme bloot. Het driedelige exposé wordt beschouwd als een belangrijk document dat bijdroeg aan de val van de Sovjet-Unie. Kennis in combinatie met wanhoop en de vermoeidheid van onderdrukking, zorgde dat een al ontevreden publiek zich keerde tegen de communistische doctrine die het ooit had omhelsd.

China bevindt zich op een vergelijkbaar kruispunt. Vervolging en intimidatie maken de bevolking wantrouwend en rebels. Het inspirerende verhaal van Sun zal niet op zichzelf het einde inluiden voor de Communistische Partij – die het land met een ijzeren vuist regeert -, maar het zal zeker de scheuren in het fundament vergroten.

Met een lengte van net over een uur, is de film “Letter from Masanjia een bondige kritiek op het totalitarisme en een ode aan de menselijke geest. De authenticiteit van de lijdensweg van Sun en zijn familie spreekt boekdelen over de aard van het Chinese regime. Het is geen vrolijk stemmend verhaal.

Volledig bewust van het leed dat zijn familie heeft moeten doorstaan vanwege zijn overtuigingen, zegt een resolute Sun: “Ik geloof dat iets doen om het systeem te veranderen de beste manier is om het goed te maken met mijn familie.” En dat heeft hij zeker gedaan.

www.letterfrommasanjia.com

Flying Cloud Productions zoekt op dit moment nog naar een Europese distributeur voor Letter from Masanjia.

De Youtube trailer van Letter from Masanjia heeft Nederlandse ondertitels

 
SOORTGELIJKE ARTIKELEN