Narcisme, de zonde: Oog in oog met jezelf, je ergste vijand

Innerlijke beschouwing: Wat traditionele kunst ons hart biedt

Ik ben schuldig. Ik ben een narcist. Ik ben een kunstenaar en ik wil dat mensen mijn werk zien. Ik wil niet enkel dat ze mijn werk zien, ik wil dat ze het graag zien. Ik plaats foto’s van mijn werk op sociale media en hoop dat ze me de felbegeerde “like” geven. En om eerlijk te zijn, hoe meer likes ik krijg bij een bericht, hoe meer ik tevreden ben over mezelf. Maar wat is de diepere betekenis van die likes en mijn verlangen naar die likes?

Narcissus ontdekte zichzelf

Het verhaal van Narcissus kan mij misschien inzicht geven en mijn verlangen om aardig gevonden te worden ontrafelen. Volgens “De Metaforsen” van Ovidius, was Narcissus de zoon van een riviergod en een nimf. Zijn schoonheid vulde iedereen die hij tegenkwam met liefde. Bij de geboorte van Narcissus had men het orakel gevraagd of hij lang zou leven. De ziener antwoordde, “ja, zolang hij zichzelf niet ontdekt”.

Iedereen werd smoor op Narcissus en bewonderde hem. Narcissus weigerde hun bewondering met afstandelijke trots en schold hen zelfs allemaal uit. Een van zijn bewonderaars pikte zijn gedrag niet en bad tot de goden: “Zoo beminne ook hij dien nooit hij zal kunnen bereiken!”. Nemesis, de godin van de goddelijke retributie, verhoorde zijn gebed.

Op een dag kwam Narcissus langs een afgelegen waterbron en besloot daar te rusten. Het water stond stil en was helder. Hij ging op de oever langs het water liggen om te rusten en om zijn dorst te lessen. En daar, bij het zien van zijn eigen weerspiegeling in het water, werd hij verliefd op zichzelf.

Hij was zo verliefd op zichzelf, dat hij weigerde te eten of te drinken. Hij wilde enkel nog vat krijgen op zijn eigen weerspiegeling en raakte gefrustreerd omdat hij daar niet in slaagde.

Hij staarde naar zichzelf totdat hij uiteindelijk wegkwijnde met de laatste woorden, “Helaas, tevergeefs, geliefde jongen!…Vaarwel!”

Caravaggio’s ‘Narcissus w1598-1599. Olie op doek; 113,3 X 94 cm. Galleria Nazionale d’Arte Antica in Rome. (Publiek Domein)

De Narcissus van Caravaggio

Volgens de website Caravaggio.org maakte Caravaggio een interpretatie van Ovidius’versie van het verhaal van Narcissus. De Italiaanse barokschilder beeldde hem tenebristisch uit met extreme contrasten tussen licht en donker. De helderheid van de gestalte contrasteert met de duisternis van de achtergrond.

De oever van de waterpartij verdeelt de compositie in twee. Narcissus zit aan de rand van het water en kijkt verlangend naar zijn eigen spiegelbeeld. Hij draagt zijn gewicht met zijn rechterarm op de grond maar met zijn linkerhand grijpt hij in het water alsof hij de hand van zijn spiegelbeeld wil vasthouden. De handen van Narcissus en die van zijn spiegelbeeld raken elkaar en helpen zo een ovaal te vormen in de compositie.

Stelt de donkerte van de achtergrond de houding van Narcissus voor ten opzichte van de rest van de wereld? Is hij de wereld vergeten door zijn intense verlangen naar zichzelf? Of duidt de donkerte van de achtergrond op de duisternis waarmee dit verlangen hem omsluit?

Ik denk dat de duisternis van de achtergrond beiden voorstelt. Narcissus vergeet de wereld rond hem door het verlangen naar zijn eigen beeld. Hij vergeet de mensen die ooit van hem hielden, zijn familie, en de dieren en de planten rond hem. Het verlangen naar zichzelf is er de oorzaak van dat hij vergeet dat er andere wezens bestaan, dat ze lijden, verdragen, leven, liefhebben, en lachen. Het verlangen naar zichzelf is niet verenigbaar met mededogen.

Wat is er donkerder dan de afwezigheid van mededogen? Die donkerte sloot hem in, omdat de duisternis overeenkomt met de natuur van zijn verlangen, een verlangen dat enkel op zichzelf gericht is. Zijn gebrek aan mededogen en het verlangen naar zichzelf leiden uiteindelijk naar een donkerte die zijn leven verorbert – de dood.

Zijn laatste woorden suggereren dat, ondanks zijn inspanningen, zijn pogingen om van zijn eigen beeld te houden “verijdelt” werden. Hier zit ook een woordspeling in: Zijn pogingen om van zijn eigen beeld te houden werden niet enkel verijdelt door het feit dat hij uiteindelijk onsuccesvol was maar ook omdat het verlangen naar zijn eigen spiegelbeeld zijn ijdelheid voorstelt.

Maar waarom gebruikt Caravaggio een ovaal als element in de compositie? Narcissus zijn armen lopen over in de armen van zijn weerspiegeling om zo een compositionele ovaal te vormen. Dat doet onze ogen keer op keer rond de compositie te gaan.

Voor mij stelt deze ovaal de goddelijk retributie van de godin Nemesis voor. Narcissus werd voor zichzelf wat hij altijd voor anderen was geweest: Hij werd bewonderd en was geliefd maar was afstandelijk, koud, zelfs minachtend en hoogmoedig tegenover hen die hem bewonderden. Nemesis strafte Narcissus door hem te doen lijden onder een ontroostbare bewondering voor zichzelf. Goddelijke retributie: Boontje komt om zijn loontje.

Ikzelf, mijn grootste vijand

Wat betekent het verhaal van Narcissus en Caravaggio zijn schilderij voor mij?

Is mijn verlangen naar “likes” narcistisch? Vaak vertel ik mezelf: “Ik deel gewoon mijn werk op sociale media als marketing, om schilderijen te verkopen en om voor mijn gezin te kunnen zorgen.” Dat is zeker waar, maar het is niet de gehele waarheid.

Voor de traditionele kunstenaar, reflecteert het kunstwerk zowel de waarden van de kunstenaar alsook die van de visuele wereld die hij afbeeldt: Via communiceerbare symbolen en tekens onthult het kunstwerk wat de artiest bewondert, verlangt en waardevol vindt. In elk van zijn creaties kan hij potentieel aspecten van zichzelf terugvinden. Wanneer mensen een kunstwerk goed vinden, vinden ze niet enkel de artiest goed maar ook wat de artiest belangrijk vindt.

Ikzelf, als kunstenaar, moet steeds de confrontatie aangaan met het gevaar om verliefd te worden op mijn reflectie in mijn werk. Waar zit het mededogen in het ‘sharen’ van kunst met als doel ‘likes’ te verzamelen? Om enkel bewonderd te worden als artiest? Zorgt de narcistische aanpak van het delen van kunst er niet voor dat men vergeet dat het kunstwerk gedeeld wordt met menselijke wezens? Of gebruikt men met deze aanpak mensen om zelfgenoegzaamheid te bereiken?  Wat zou de goddelijke retributie zijn voor dit narcisme? Hoe zal ik moeten lijden?

Artiesten tonen hun werk om bewonderd te worden of om een potentieel innerlijk gesprek uit te lokken over wat zij waardevol vinden. Het schilderij van Caravaggio deed mij reflecteren over mijn eigen waarden als artiest en als menselijk wezen. En dus, stel ik mezelf vandaag de vraag:”Deel ik mijn kunst voor de anderen of voor mezelf?”

Kunst heeft het ongelooflijke vermogen om te wijzen naar datgene dat niet kan gezien worden zodat we ons kunnen afvragen “Wat betekent dit voor mij en voor iedereen die het ziet?” “Welke invloed had het op het verleden en welke invloed zal het op de toekomst hebben?” “Wat suggereert dit over de menselijke ervaring?” Dit zijn enkele van de vragen die we uitdiepen in onze reeks Innerlijke Beschouwingen: Wat traditionele kunst ons hart biedt

Door Eric Bress

Eric Bess is een actief figuratief kunstenaar. Hij is doctoraatsstudent aan het “Institute for Doctoral Studies in the Visual Arts” (ISDSVA, Portland, V.S.).

Hoe verschilt The Epoch Times van andere media?
The Epoch Times is de snelst groeiende onafhankelijke media in Amerika. We zijn anders dan andere mediaorganisaties omdat we niet worden beïnvloed door een regering, bedrijf of politieke partij. Ons enige doel is om onze lezers nauwkeurige informatie te geven en verantwoordelijk te zijn naar het publiek. We volgen niet de ongezonde trend in de hedendaagse mediawereld van agendagestuurde journalistiek, en gebruiken in plaats daarvan onze principes van waarheid en traditie als onze leidraad.

Origineel op 11 mei 2020 gepubliceerd op The Epoch Times: The Sin of Narcissism: Meeting One’s Own Worst Enemy

 
SOORTGELIJKE ARTIKELEN